FairChain is zo makkelijk nog niet

article
published at 26-06-14, by Guido van Staveren van Dijk

De strijd voor een radicaal andere koffie keten gaat onverminderd voort. En dat gaat gelukkig niet onopgemerkt. Recent kregen we een prijs van Vrij Nederland en Kennisland als radicale vernieuwer 2014. Heel leuk natuurlijk maar waar het echt om gaat is dat we doen wat we zeggen.

Ik was in Ethiopië om samen met 2 jonge filmmakers het pad van boon tot brander vast te leggen en de mensen te interviewen die de afgelopen periode belangrijk voor ons waren. Heel bijzonder om te horen hoeveel indruk onze ontmoetingen hebben gemaakt. Maar ook om te horen dat ze niet hadden gedacht dat we onze beloften waar zouden maken. Tja, we menen het toch echt.

Ons team in Nederland werkt super hard om de markt klaar te maken voor het FairChain principe en Ahadu onze lokale partner is druk doende de net aangekomen machines te installeren. Ieder dag komen we een stapje dichter bij het realiseren van de eerste Fair-Coffee-Chain.

Maar makkelijk is het niet. Zo moest ik Nezif het vervelende nieuws brengen dat hij slechts de helft van de 20% FairChain premie op zijn rekening krijgt. De andere helft zou in escrow blijven totdat we een transparante manier vinden om te monitoren hoe die centjes ook bij de “small holder farmers” terecht komen.

We zijn geen NGO en direct samenwerken met hele kleine boeren zou operationeel ondoenlijk zijn. Samenwerken met hele grote boeren lijkt een stuk eenvoudiger, maar past weer niet bij onze impact doelstelling. We willen niet een paar mensen rijker maken, maar helpen bij het creëren van een middenklasse waar genoeg geld verdiend wordt om het land minder afhankelijk te maken van ontwikkelingshulp.

Na lang zoeken hebben wij Nezif geselecteerd. Nezif heeft een middelgrote plantage van 50 ha met daar omheen 100 kleine outgrowers (small holders). Als redelijk succesvolle boer is hij een ideaal aanspreekpunt en omdat hij onze sociale doelstelling onderschrijft ook een perfecte brug naar de armere boeren.

Op papier perfect. Maar de praktijk is een stuk weerbarstiger. Want hoe maak je inzichtelijk dat een groot deel van onze premie ook echt bij de kleine boeren terecht komt? We bespreken een soort boekhoudsysteem, waarbij de boeren die goede koffiebessen afleveren direct een hoger bedrag betaald krijgen. Dat zou dan extern te auditen zijn. Maar voor je het weet ben je dan vooral druk bezig de boeren gemeenschap te organiseren en ben je zelf ook een NGO.

Een alternatief model zou zijn dat we de helft via Nezif laten lopen en de ander helft direct geven aan de boerengemeenschap als geheel. We bespreken dit met de Ethiopische medewerker van de  Rijksdienst voor Ondernemend Nederland die enkele projecten in de buurt bezoekt. Hij geeft aan dat WIJ zouden moeten bepalen waar het geld aan wordt uitgegeven. Ik vertel hem dat mij dit paternalistische juist tegenstaat. Maar ja hoe weet je zeker dat de “boeren bazen’ het algemeen belang wel dienen?

Een ander model zou kunnen zijn dat wij zelf een stukje land gaan bebouwen. We zouden kunnen laten zien hoe een modelboerderij eruit ziet en daarmee een voorbeeld kunnen zijn voor Nezif en andere succesvollere boeren. Dat er veel te veel kleine boeren zijn en het land behoefte heeft aan wat professionelere plantages is ook duidelijk. Zo heeft Nederland dankzij het plan Mansholt in de jaren 60 van de vorige eeuw ook afscheid genomen van vele kleinere boeren en daarmee een basis gelegd voor ons agrarisch succes nu.

Maar ja, waar gaan niet-succesvolle boeren heen als het land geen industrialisatie doormaakt, zoals wij in die tijd? Het is precies om die reden dat de FairChain beweging zich juist richt op het organiseren van een verwerkingsindustrie. Zo ontstaan er andere banen en kan Ethiopië zich langzaam van een primaire naar een secundaire economie ontwikkelen. Precies zoals wij vorige eeuw.

Gelukkig is er een groeiend leger van koffie liefhebbers dat ons ondersteunt in onze ontdekkingsreis. Omdat onze budgetten beperkt zijn en we liever geld aan de bonen dan aan marketing uitgeven hebben we die steun ook hard nodig. Daarvoor gebruiken we nu hetzelfde platform dat Obama gebruikte voor zijn “yes we can’ campagne. Help je mee aan het verspreiden van de FairChain boodschap?

Uit de meeklappers trekken we iemand die met ons mee mag naar Ethiopië voor het openen van de fabriek. Want we laten graag zien dat we doen wat we zeggen