Illegale houtkap voor instrumenten niet meer nodig

artikel
Gepubliceerd op 28-03-17, door Afra de Leeuw

Wie klarinet speelt weet, het is een bijzonder instrument. Maar er hangt een schaduw over het blaasinstrument. De Illegale kap van de Dalbergia melanoxylon - de boom waar klarinetten van gemaakt worden - is eerder een regel dan een uitzondering. Dit levert aan alle kanten verliezers op.

Gelukkig kent de markt pioniers die dit probleem aanpakken, zoals Henk Jansen en Frida van der Veen.

Houtfamilie

Al op jonge leeftijd was Henk geïnteresseerd in hout. "Ik speel vanaf mijn negende klarinet en kom uit een 'houtfamilie'", vertelt hij. "Mijn grootvader was houtvester en mijn oom bosonderzoeker. Ik zelf ben plantenecoloog en geïnteresseerd in de herkomst en levenswijze, kortom de hele ecologie, van boomsoorten. Een omschrijving als “hout uit tropisch Afrika” is mij veel te vaag, dat ga ik onderzoeken."

Illegale kap

In 1999 ging Henk daarom op het internet op zoek naar: M'pingo, de Swahili handelsnaam voor het hout van de klarinet. Hij kwam uit bij een onderzoeksgroep van de Cambridge University. Henk: "Zij doen sinds 1995 onderzoek naar de houtsoort die voorkomt in Kenia, Tanzania en Mozambique. Ik leerde via hun kennisnetwerk dat de kap van de boom voor 95% illegaal plaatsvindt."

In Kenia is de boomsoort al verdwenen. Als er in hetzelfde tempo door wordt gekapt, kan dit ook in Tanzania en Mozambique zo gaan. Met negatieve gevolgen voor alle partijen, volgens Henk. "De mensen in Afrika krijgen geen eerlijke prijs voor het hout. En je ontneemt hen in de toekomst een belangrijke pijler voor een gezonde economie. De houtsoort behoort namelijk tot de duurste houtsoorten ter wereld.

Ook voor fabrikanten en muzikanten is het zwarte Dalbergia hout straks op. Ook de hobo, doedelzak en de traverso worden van dit hout gemaakt. Een klarinet kan in principe van een ander soort hout worden gemaakt, maar een eerlijker bosbeheer vind ik een veel beter plan. En die mogelijkheid is er."

Kloppen

De onderzoeksgroep uit Cambridge richtte samen met Tanzanianen het MCDI op: de Mpingo Conservation Development Initiative in de Lindi Region in Zuid Tanzania. Lokale dorpen beheren daar 102.000 hectare Dalbergia melanoxylon. Zomaar een boompje omhakken, dat gebeurt er niet.

Henk: "De bomen worden eerst op hun kwaliteit getest. Lokale houthakkers kloppen op de boom om te zoeken naar scheuren in het hout. Hout met scheuren erin zou namelijk meteen afgekeurd worden als materiaal voor instrumenten. Er worden zeer hoge eisen gesteld aan de kwaliteit van het hout door de bouwers. Wanneer je een dergelijke boom laat staan, kan deze als zaadboom voor de toekomst dienen en tast je het bos minder aan." Een klein aantal bomen wordt uiteindelijk gekapt. Dit aantal is in evenwicht met de natuurlijke bijgroei in het bos.

Het hout wordt vervolgens in een FSC-gecertificeerde zagerij zo precies mogelijk gezaagd tot basismateriaal voor muziekinstrumenten. Henk: "De prijs van het hout is een stuk hoger dan het illegale hout, een factor vijf à zeven hoger, maar deze opbrengsten zijn voor de lokale gemeenschap, die het bos beheren en het hout verkopen, erg belangrijk. De kosten voor het hout zijn maar een heel klein deel van de uiteindelijke prijs van het instrument in de winkel. Er is dus een ruime marge om meer voor het basismateriaal te betalen."

Eerste FSC-klarinet

In 2013 werd de eerste FSC-klarinet in de wereld geproduceerd door Alastair Hanson uit Engeland. "Helaas stopte deze bouwer na een paar jaar met produceren, omdat hij de strenge controles die hij moest ondergaan zat was”, vertelt Henk. “Wij proberen het balletje weer aan het rollen te krijgen. We zijn in gesprek met een belangrijke Duitse bouwer die waarschijnlijk ons FSC-instrument wil gaan bouwen."

Mooi, klaar, einde verhaal. Dat niet. Henk: "Er is werk aan de winkel om de klarinettistengemeenschap bewust te maken van de manier waarop hun instrumenten worden gemaakt." Henk publiceerde in het vaktijdschrift De Klarinet vijf artikelen over het onderwerp en verzorgde samen met FSC-expert Frida van der Veen presentaties op bijeenkomsten van klarinettisten.

Aanklacht Gibson

Mocht dit verhaal je vaag bekend in de oren klinken... De Amerikaanse gitaarbouwer Gibson werd in 2012 aangeklaagd en veroordeeld vanwege de illegale invoer van tropisch hout. Henk: "Het belangrijke aan deze gebeurtenis is dat het leidde tot een wijziging in de manier waarop Gibson gitaren ging maken. Musici als Sting en anderen spraken zich uit tegen de onverantwoorde winning van gitaarhout in met name Madagaskar. In de video kun je zien dat je wel degelijk effect kunt hebben op het productieproces, Gibson paste het aan namelijk."​

"Wij zouden graag net zo’n film maken als deze om aandacht te vragen voor het probleem. MCDI heeft hiervoor een aanvraag liggen bij National Geographic."

Oud hout

Idealiter breidt MCDI zich uit en worden FSC-klarinetten de standaard, vindt Henk. "Wij denken aan een integrale aanpak: je kunt oud hout van Dalbergia weer opnieuw in omloop brengen, door oude instrumenten in te zamelen en her te gebruiken. Kinderen zouden op kunststof klarinetten kunnen beginnen, zodat je de vraag naar hout beperkt. De rest van de instrumenten kun je van uitsluitend volgens FSC-methoden beheerde bossen winnen of van verschillende boomsoorten. Deze dromen zijn ver weg, maar uiteindelijk is er geen alternatief."



Geef een reactie